محمد حسن خان اعتماد السلطنه
2110
مرآة البلدان ( فارسى )
المقدس را خراب كرد اهل آنجا را به صوب اصفهان كوچ و انتقال داد و در آنجا براى خود خانهها و منازل بنا نمودند و به مرور دهور و تصاريف اعوام و شهور ، جى كه شهر قديم اصفهان بود خراب و منهدم الاركان گرديد و محلهء يهودآباد و معمور شد و مسلمانان نيز بدان محله آمده با يهود مخلوط گشتند و آنجا را كمكم وسعت دادند تا شهرى عظيم شد . اما اسم يهود بر آن باقى مانده يهوديهاش ناميدند . ابن حوقل گويد : در غالب بلاد جبل كه معروف به عراق عجم است كوهستان موجود است مگر در ميان همدان و رى و قم كه چندان كوه ندارد و هروقت بخواهى حدود بلاد جبل را سير كنى از شهر زور سير و حركت كن رو به مشرق تا حلوان و از حلوان تا اصفهان و از اصفهان حركت نما ما بين فارس و جبل تا كاشان و قم و از قم برگرد به سوى قزوين و شهر زور . در لباب گويد : بر خوار به ضم باء و سكون راء مهمله و فتح خاء معجمه پس از آن واو و الف و در آخرش راء ناحيهاى است از نواحى اصفهان مشتمل بر چند قريه . ايضا در لباب مسطور است كه سميرم به ضم سين مهمله و فتح ميم و سكون ياء بعد از آن راء مهمله و ميم بلدهاى است بين اصفهان و شيراز و آنجا آخر حدود اصفهان است . در مشترك مىنگارد كه نوبهار ( النوبهار ) به ضم نون و سكون واو و فتح باء و هاء پس از آن الف و راء مهمله موضعى است به مسافت دو منزل از رى در راه اصفهان . باز در لباب گويد : نطنز به فتح نون و طاء مهمله و سكون نون ثانى و در آخر آن زاء معجمه بلدهء كوچكى است به نواحى اصفهان . سمعانى گويد گمانم اين است كه ميانهء نطنز و اصفهان قريب بيست فرسنگ مسافت مىباشد . حمد الله مستوفى شرح عراق عجم را كه اقليم جبل باشد به وضع مسطور در ذيل نگاشته است : عراق عجم نه تومان است و درو چهل پاره شهر و اكثر بلادش هواى معتدل دارد ، بعضى به گرمى و برخى به سردى مايل است . حدودش با ولايات آذربايجان و كردستان و خوزستان و فارس و مفازه و قومس و